Sapere Aude Bize Ne Anlatmak İstiyor?

Buse Karateke
9 Mar
2 dakikada okunur

Sapere Aude Nedir?

Aydınlanmanın parolası olan "sapere aude", Latince bir söylemdir ve kendi aklını kullanma cesaretini göster ya da bilmeye cesaret et anlamlarına gelir. Immanuel Kant`a ait olan bu ifade, 1784`te Aydınlanma Nedir adlı makalesinde ''Aydınlanmanın Mottosu'' olarak yer alır. Burada varılmak istenen anlam, bireyin bağımlılıktan kurtulup özgür düşünceler üretebilmesi ve bunu yapma cesaretinde bulunabilmesidir.

Rönesans, reform ve bilimsel devrimler sonucunda Avrupa, sosyal-entelektüel cephelerde kendini yeniden inşa etmiş ve yeni bir toplumsal dünya oluşmaya başlamıştır. 18.yy`a gelindiğinde ise modern topluma temel oluşturan düşünsel hareketler ortaya çıkar. Ortaçağ'ın sonunu ilan eden bu süreç Aydınlanmadır.

Immanuel Kant Sapere Aude

Aydınlanma düşüncesinde akıl yalnızca ruhban sınıfı ve aristokratların değil edindiği ilke doğrultusunda bütün insanlığın kullanabileceği bir yetkidir. Böylelikle akıl, bireyin otoritelerden sıyrılıp özerkleşmesinde önemli bir başvuru kaynağı olarak kabul edilir. Bireyin düşüncede özerkleşmesi aynı zamanda ilerleme olgusuna gerçeklik kazandırır.

Aydınlanmanın ilerleme ideali, bireylerin rasyonel eylemleriyle dünyanın eksiksiz biçimde inşa edileceğine dair bir amaç barındırır. Bu noktada dönemin düşünürleri aklın değiştirip dönüştürücü gücünü ele alan tartışmalar yapmışlardır. Aydınlanma düşünürleri için akıl aynı zamanda toplumun yeniden kurulmasında merkezi bir yerdedir. Sapere aude çağrısı bu yönüyle bireysel cesareti talep ederken aynı şekilde toplumsal bir sorumluluğa da gönderme yapar; çünkü aklını kullanan birey, kamusal alanı da yeniden biçimlendirir.

Özgürleşmek Mi Yoksa Yeni Tahakküm Biçimleri Mi?

Akla yüklenen bu önemli rol zamanla eleştirilerin odağı olmuştur. Kültürel farklılıkların ve geleneğin dışlanmasına yol açabileceği yönündeki ifadelerle birlikte aklın araçsallaştırılması gündeme gelmiştir. Akla sınırsız bir güvenimiz var fakat akıl, bireyi özgür kılmaktan ziyade bir tahakküm altına da alabilir. Düşünürler bu durumu aklın eleştirel niteliğinin kaybolması ile tanımlar.

Sapere aude günümüzde, düşünsel bir bağımsızlık olmasına karşın ideolojik etkilerinde bir o kadar fazla olmasıyla birlikte kendi aklımızı kullanma cesaretini göstermemizin farklı bir boyutunu bizlere gösteriyor. Kendi aklımızı kullanmak, popüler söylemlerden ve algoritmalardan da sıyrılıp özgürleşmeyi gerektiriyor.

KAYNAKÇA:

Gökmen, E. (2017, 18 Eylül). Aude Sapere. Dr. Emel Gökmen. https://www.emelgokmen.com/gokmen-yaklasimi/aude-sapere/